Czy jeden tweet może naprawdę zmienić Polskę? Szkolenie dla infuencerów w NASK

„Nawet jeśli sądzimy, że rozpoznamy fake newsy, łatwo dać się podejść. Zwłaszcza kiedy posty i komentarze zalewają nas z każdej strony. Trolle działają niemal na etacie – to dla nich codzienna praca, której efekty widać w sieci dosłownie w kilka dni” – podkreśla Magdalena Wilczyńska, Dyrektorka Pionu Ochrony Informacyjnej Cyberprzestrzeni w NASK.

Właśnie dlatego, w ramach projektu #ParasolWyborczy, NASK zorganizował szkolenie adresowane do liderów opinii oraz twórców cyfrowych. Jego celem było wspólne spojrzenie na wyzwania dezinformacji przed zbliżającymi się wyborami prezydenckimi.

„Każdy z was ma tysiące obserwatorów, spotykając się z wami, mamy poczucie, że tak naprawdę spotykamy się z kilkoma milionami Polaków” – podkreślała, doktor Agnieszka Lipińska, kierująca Ośrodkiem Analizy Dezinformacji w NASK.

34 miliony komentarzy i „farma trolli” na etacie

Podczas szkolenia padło wiele przykładów dezinformacji. Z wieloma z nich spotykamy się przy okazji każdych wyborów — do takich należą historie o „znikającym tuszu” na kartach czy rzekomych „maszynach niszczących głosy”. Brzmią kuriozalnie, ale w kluczowych momentach często skutecznie wzbudzają wątpliwości obywateli i mogą zachwiać zaufaniem do całego procesu głosowania.

„Skoordynowane kampanie dezinformacyjne coraz częściej przypominają precyzyjnie zaplanowaną akcję marketingową, gdzie każdy wpis i komentarz służy jednemu celowi — by zmanipulować odbiorcę” — podkreśla dr Agnieszka Lipińska.

Omawiano również głośną sprawę „rosyjskiej fabryki trolli” działającej na terenie Europy. Według ujawnionych informacji, w ciągu zaledwie czterech miesięcy wyprodukowała ponad 34 miliony komentarzy. „Takie osoby pracują jak w normalnej firmie: mają swoje normy, a za dużą aktywność dostają premie” – wyjaśniała dr Agnieszka Lipińska z Ośrodka Analizy Dezinformacji NASK. Zalew manipulacyjnych wpisów sprawia, że odbiorcy tracą orientację, co jest prawdą, a co jedynie sprytnie zaprojektowaną operacją.

W Rumunii dużą rolę odegrały algorytmy TikToka oraz influencerzy, którzy – często nieświadomie – brali udział w promocji prorosyjskiego kandydata Călina Georgescu. Jak tłumaczyli eksperci NASK, treści były umiejętnie maskowane – nie zawsze wspominano nazwisko polityka, ale padały sformułowania, które idealnie wpisywały się w profil tego kandydata, w jego hasła wyborcze; takie jak „potrzebujemy silnego przewodnika” czy „czas na nową energię”. Kampania była na tyle skuteczna, że w krótkim czasie Georgescu stał się viralowym fenomenem. O skali zjawiska najlepiej świadczy fakt, że TikTok został wezwany przed Komisję Europejską, aby złożyć wyjaśnienia na temat promowania treści politycznych bez odpowiednich oznaczeń.

W Niemczech natomiast głośno było o fejkach traktujących o „maszynach niszczących głosy” oddawane na partię prawicową AfD i sztucznej inteligencji podszywającej się pod zwykłą użytkowniczkę – mimo że sama przyznawała: „Jestem AI”.

Larissa Wagner – bo tak nazywała się postać – to w pełni wykreowana przez AI influencenrka. „Każde jej nagranie zaczynało się od zapewnień: »Hej, nie jestem prawdziwą osobą, ale będę głosować na partię AfD«” – tłumaczyła dr Lipińska. „Ku zaskoczeniu wielu, ludzie wierzyli, że jest prawdziwa i masowo komentowali jej »opinie polityczne«. To dobitnie pokazuje, jak technologia może kreować fałszywe autorytety, które potem wpływają na realne wybory obywateli” – dodała.

Wszystko to pokazuje, że dezinformatorzy wciąż szukają nowych metod wpływania na opinię publiczną, a my musimy zachowywać ostrożność wobec treści, którymi będziemy bombardowani.

Ważnym wątkiem było też ustawianie algorytmów przez duże platformy. „Jeśli Facebook czy Twitter (obecnie X) promuje określone treści, a inne spycha na margines, użytkownik może nawet nie zauważyć, że do jego oczu dociera tylko fragment rzeczywistości” – ostrzegali eksperci – „Problem zaczyna się na dobre, gdy ktoś tak wpływowy jak Elon Musk podejmuje decyzje dotyczące algorytmów w serwisie używanym przez setki milionów ludzi. To już nie jest tylko kwestia moderacji treści, ale także realnej zdolności do kształtowania nastrojów i wyników demokratycznych głosowań. Gdy do tego dodamy coraz bardziej zaawansowane narzędzia AI, otrzymujemy potencjał do globalnej manipulacji”.

Fenomen Taylor Swift

Wątkiem, który szczególnie przykuł uwagę uczestników szkolenia, była rola influencerów – zwłaszcza sław światowego formatu, takich jak Taylor Swift. Choć zaledwie jednym postem czy komentarzem nie da się przesądzić wyniku wyborów, eksperci wskazali, że rozpoznawalni twórcy potrafią realnie wpływać na frekwencję. „W Stanach Zjednoczonych wystarczyło kilka zdań Swift, by tysiące niezdecydowanych pojawiły się przy urnach” – przypomniała jedna z prelegentek. Mechanizm polegał głównie na tym, że młodzi ludzie, którzy wcześniej nie zamierzali głosować, uznali, iż skoro ich idolka wprost mówi o wadze udziału w wyborach, to może warto jednak wziąć w nich udział.

Podobne zjawisko, choć na mniejszą skalę, zaobserwowano także w Rumunii i innych krajach, w których działają popularni influencerzy. Często nie trzeba otwarcie agitować – wystarczy pokazać krótkie nagranie z hasłem „idę głosować”, żeby wpłynąć na decyzje odbiorców. „Ta siła oddziaływania jest niesamowita, zwłaszcza wśród niezdecydowanych i osób, które do tej pory do polityki podchodziły obojętnie” – zwracała uwagę Wilczyńska.

Wspólna odpowiedzialność – przejrzyste wybory

Wnioski z dyskusji w NASK były jednoznaczne: im większe zasięgi ma twórca, tym silniej może zmobilizować swoją społeczność – i często wystarczy to, by przechylić szalę wyborów. Dlatego tak ważne jest, by influencerzy mieli świadomość czyhających na nich pułapek: nieświadomej promocji dezinformacji czy politycznej manipulacji. „Jeden link czy krótki filmik mogą nas kosztować wiarygodność, a czasem przynieść realne konsekwencje” – podsumowali eksperci.

„Nie jesteśmy bezradni, jeśli umiemy rozpoznawać mechanizmy manipulacji. Najważniejsze, by pozostać czujnym i sprawdzać, czy to, co czytamy w sieci, ma pokrycie w faktach” – podsumowała dr Lipińska. –

W końcu to my sami decydujemy, co udostępniamy dalej i jakie treści wspieramy swoją aktywnością. Wszystkie działania edukacyjne, spotkana i szkolenia, takie jak to organizowane przez NASK, mają jeden cel: zadbać o transparentność procesu wyborczego i pomóc nam świadomie kształtować przyszłość.

Więcej na temat inicjatyw i narzędzi wspierających walkę z dezinformacją można znaleźć na nask.pl oraz bezpiecznewybory.pl.